NASA yöneticisi Jared Isaacman, Cuma günü yaptığı açıklamada Ay’a dönüşü hedefleyen Artemis programında köklü değişiklikler yapılacağını duyurdu. Yeni plana göre görevlerin temposu artırılacak, pahalı roket yükseltmesi iptal edilecek ve Ay’a iniş takvimi yeniden düzenlenecek.
NASA’nın bu kararı almasında, Çin’in hızla ilerleyen uzay programı karşısında Ay yarışında geri kalma endişesi önemli rol oynadı.
Artemis programında neler değişti?
NASA’nın açıkladığı yeni plan kapsamında şu değişiklikler yapıldı:
- SLS roketi için planlanan Exploration Upper Stage ve Block IB yükseltmesi iptal edildi.
- Artemis II ve Artemis III görevlerinde mevcut üst kademeye sahip SLS roketi kullanılacak.
- Artemis IV, V ve ek görevler standartlaştırılmış bir üst kademe kullanacak.
- Artemis III artık Ay’a iniş yapmayacak. Bunun yerine Orion kapsülü, SLS roketiyle fırlatılacak ve alçak Dünya yörüngesinde Starship ve/veya Blue Moon iniş araçlarıyla kenetlenecek.
- Ay’a iniş yapaacak ilk görev Artemis IV oldu.
- NASA, 2027 yılının ortalarında Artemis III ile başlayarak, 2028’de en az bir Ay inişiyle devam edecek Artemis görevlerini yıllık olarak gerçekleştirmeyi hedefliyor.
- NASA, Artemis IV ve sonrasına yönelik ticari ay iniş araçlarının geliştirilmesini hızlandırmak için SpaceX ve Blue Origin ile çalışmalarını artıracak.
Sorunların Kaynağı: Düşük Fırlatma Sıklığı
Isaacman’ın en büyük endişelerinden biri, SLS roketinin çok düşük uçuş temposu. Geçmişteki insanlı uzay programlarında NASA çok daha sık fırlatma yapabiliyordu. Örneğin Mercury, Gemini, Apollo ve Space Shuttle dönemlerinde ortalama 3 ayda bir insanlı uçuş gerçekleşiyordu. Ancak Artemis I görevinden bu yana yaklaşık 3,5 yıl geçti.
NASA yetkilileri ayrıca hazırlık süreçlerinde hidrojen ve helyum sızıntıları yaşandığını ve bunun da fırlatmaları aylarca geciktirdiğini belirtiyor. Yeni planla birlikte SLS roketinin tek bir standart konfigürasyona sahip olması ve yaklaşık 10 ayda bir fırlatılması hedefleniyor.
Apollo Programına Benzer Bir Strateji
Yeni Artemis planı, 1960’larda uygulanan Apollo program yaklaşımına benziyor. Apollo görevleri de Ay’a inişten önce bir dizi test uçuşu içeriyordu:
- Apollo 7 – Dünya yörüngesi testi
- Apollo 8 – Ay yörüngesi uçuşu
- Apollo 9 – Ay modülüyle kenetlenme testi
- Apollo 10 – iniş provası
NASA’nın eski Artemis planı bu ara adımların çoğunu atlayarak doğrudan Ay inişine geçmeyi hedefliyordu. Uzmanlara göre bu oldukça riskliydi. Yeni strateji sayesinde iniş araçları, kenetlenme sistemleri, iletişim ve uzay giysileri gibi birçok kritik sistem önce test edilecek.
Lunar Gateway’in Geleceği Belirsiz
Değişiklikler ayrıca Ay yörüngesinde kurulması planlanan uzay istasyonu olan Lunar Gateway projesi hakkında soru işaretleri yarattı. Bu istasyonun bazı modülleri hâlihazırda inşa ediliyor. Ancak iptal edilen roket yükseltmesi, Gateway modüllerinin fırlatılması planlarını etkileyebilir. NASA yetkilileri bu konuda henüz net bir karar açıklamadı.
Çin Faktörü
Artemis programındaki değişikliklerin arkasındaki en önemli motivasyonlardan biri, Çin’in hızla ilerleyen Ay programı. Birçok uzay uzmanı, Çin’in insanlı Ay inişini ABD’den önce gerçekleştirme ihtimalinin arttığını düşünüyor. Bu nedenle NASA, programı hızlandırarak Ay’da kalıcı bir varlık oluşturmayı hedefliyor.
